De OB als proxyserver

De OB als proxyserver

Ik heb me in de discussie over de rol van de OB in het digitale tijdperk vaak –net als velen– afgevraagd of er voor die OB een rol is weggelegd en zo ja: welke? Ik deel de mening dat het belachelijk is dat mensen naar de OB zouden (willen) komen om een e-book te downloaden: dat kan thuis, in het weekeinde, vanuit de caravan allemaal veel makkelijker. Als Amazon daarom boeken via de Kindle uitleent, zie ik dat niet als een concurrent van de OB, maar juist als een alternatief naast de OB. 

Steeds probeer ik na te denken over de opdracht die openbare bibliotheken hebben en hoe ik er ook naar kijk: dat is niet het uitlenen van boeken. Het is veel eerder “het op transparante en waardevrije manier toegang verschaffen tot informatie”. In het print-tijdperk was het gevolg van deze opdracht dat er boeken werden uitgeleend, nu is dat niet meer nodig.

De opdracht zoals hierboven geformuleerd geeft meteen aan waar ik de meerwaarde van de OB  dan wel zie: “transparant en waardevrij”. Openbare bibliotheken zijn de plekken in de wereld waar burgers informatie kunnen verkrijgen zonder dat anderen dat hoeven te weten: anonimiteit van onze gebruikers en vooral van wat ze gelezen hebben, is een schoon goed dat we in meer dan 100 jaar openbaar bibliotheekwerk altijd hebben gekoesterd. Uit de OB geschiedenis kennen we gevallen waar de politie het leesgedrag van bepaalde burgers na wilde gaan en de bibliothecaris zich daartegen met hand en tand verzette. Dat is van belang geweest voor mensen die in de koude oorlog periode informatie over het communisme wilden lezen, jonge meisjes die abortus overwegen, milieuactivisten, illegalen die zich willen oriënteren op het verkrijgen van een verblijfsvergunning,  jongens die hun homoseksualiteit ontdekken, werknemers die werkeloos dreigen te worden: kortom voor heel veel minderheden.  Dat is die veilige plek die de OB wil zijn.

Als de OB er in zou slagen om met uitgevers tot overeenstemming te komen over die rol, dan is er –in ieder geval voor een deel van de burgers– een belangrijke rol weggelegd. De OB zou informatie zo aan de burgers moeten aanbieden dat de uitgever alleen maar kan zien dat die betreffende OB (of in Nederlandse termen misschien wel “een Nederlandse OB”  als we de dienst via de NBC gaan aanbieden) het boek of artikel heeft gelezen, maar niet kan achterhalen wie de individuele lezer is geweest. Lezers worden zo verlost van het idee dat big brother meeleest, krijgen geen op hen gerichte advertenties gepresenteerd tijdens het lezen of lastig gevallen met “wie dit leest, kocht ook …”. 

Hiermee kan de OB meteen ook een tweede rol goed spelen: het aanbieden van informatie aan minder bedeelden. Want het is de OB die de rechten afkoopt, de uitgever weet niet wie ervan gebruikmaakt. De OB kan nu in haar tariefstructuur ervoor zorgen dat de sterkste schouders de zwaarste lasten gaan dragen.

Hierboven vermeldde ik al even de mogelijke rol van de NBC: mijns inziens kan deze opzet alleen maar slagen als er landelijk contracten worden gesloten tussen het OB veld en de uitgevers: dat zal de rol van de NBC kunnen zijn. Maar de diensten dienen lokaal te worden aangeboden: de vertrouwensrelatie (transparant en waardevrij) ontstaat vooral tussen twee mensen en vaak ook nog in een bijzondere fysieke lokatie. De lokale OB vervult die rol beter dan een landelijk apparaat (want probeer maar eens uit te leggen dat de NBC wel en Amazon niet is te vertrouwen): de intermediaire rol van de bibliothecaris (steward in a digital context blijft mijn favoriete definitie) wordt weer van groot belang.

Je zou nog een stap verder kunnen gaan als het gaat over waardevrij en transparant aanbieden van informatie. De OB zou zich moeten aanbieden als de plek waar burgers waardevrij het internet op kunnen: pc’s worden continue schoongemaakt, nemen iedere keer een andere identiteit aan, cookies worden constant verwijderd etc. Alle OB pc’s in Nederland zouden via een centrale gateway contact kunnen maken met het internet, maar niet individueel naar buiten bekend kunnen zijn. De OB zou zich erin kunnen bekwamen om de filterbubble tenminste gedeeltelijk te doorbreken, door een zoekmachine aan te bieden die zoekresultaten van Google, Bing, Yahoo en anderen combineert. Het zou  natuurlijk nog veel mooier zijn als de Nederlandse OB wereld een eigen zoekmachine, maar vooral ook eigen indexen zou opbouwen, maar dat lijkt me een brug te ver. Dat betekent dat we niet ‘transparant’  kunnen zijn aangaande de presentatie en volgorde van de zoekresultaten, maar we kunnen de gebruiker wel vertellen waarom we doen wat we doen.

Minderheden (in welke vorm dan ook) zullen deze dienstverlening waarderen, en minderheden zijn per definitie de doelgroepen van de OB. En de som van de minderheden is groter dan het totaal aantal inwoners van een dorp of wijk.

Deze post is tevens een reactie op: http://www.bibliofuture.nl/?p=629

Advertisements

About Michel Wesseling

see: http://michelwesseling.eu
This entry was posted in Uncategorized and tagged . Bookmark the permalink.

4 Responses to De OB als proxyserver

  1. Ik geloof toch meer in een andere toekomst voor de bibliotheek. De hierboven beschreven skills zijn niet echt een specialiteit van een geniddelde bibliotheekmedewerker. http://webquery.blogspot.com/2010/11/future-of-libraries-end-of-library-as.html

  2. Peter, dat is ook niet mijn punt: als de OB de plek wil zijn waar mensen hun informatie waardevrij kunnen verrkijgen en raadplegen, anonimiteit gewaarborgd is etc dan vinden ze ook wel de mensen die dat technisch kunnen faciliteren.
    Het gaat erom dat burgers weten dat de OB te vertrouwen is en geen commercieel of ander doel nastreeft, anders dan burgers waardevrij en transparant te informeren.

  3. E = MC2 says:

    Jammer dat er nog steeds zoveel over de rol van de OB wordt gesproken. Neem een voorbeeld aan de praktisch invulling van een openbare bibliotheek zoals die zou moeten zijn: OB Almere.

    Overigens begrijp ik ook steeds meer waarom de NVB zo stilstaat. Gebrek aan een eenduidige visie en te veel een versnipperde organisatie. Denk niet dat de NVB nog de komende 10 jaar in deze vorm zal blijven bestaan…

    • Beste E=MC2,
      jammer dat ik je anoniem moet antwoorden: liever had ik geweten met wie ik spreek, dat zou de communicatie verbeteren. Bovendien zie ik dat je een emailadres gebruikt van de NVB.

      De blog is persoonlijk en schrijf ik niet als voorzitter van de NVB, maar dat neemt niet weg dat ik van mening ben dat we steeds over de rol van informatieprofessionals en de plek waar zij werken (de openbare bibliotheek in dit geval) moeten nadenken. Ik wil niet in twijfel trekken dat er (ondermeer door de OB Almere) goede initiatieven zijn, maar mijn overpeinzingen waren slechts bedoeld om een andere rol terug te brengen bij de OB: het anoniem aanbieden van e-books, waardoor we (weer) die vertrouwde, bedtrouwbare en waardevrije instelling worden.

      Over de toekomst van de NVB wil ik graag met je in discussie. Eens zijn we het over het feit dat de NVB over 10 jaar niet meer in deze vorm zal bstaan: welke organisatie wel? Binnen de vereniging voeren we die discussie en als je daarover ideeën hebt ben je meer dan welkom om in de discussie deel te nemen.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s